endoctriner
verbe · /ɑ̃dɔktʁine/ ou /ɑ̃doktʁine/
Usage : peu fréquent (0.27 occurrences par million, Lexique 3.83).
Définitions
Chercher à inculquer à quelqu'un une doctrine ou des idées de façon systématique, souvent avec une connotation péjorative.
« Si vous endoctrinez un enfant dans cette science [la géométrie], qui donne peu d'idées.... »Chateaubriand (1768-1848)
« Mais toujours critiquer en vers pieux et froids, Sans daigner seulement endoctriner les rois ! »Nicolas Gilbert (1750-1780)
Vieilli. Instruire quelqu'un en détail de ce qu'il doit dire ou faire dans une situation précise, souvent en le guidant secrètement : endoctriner un témoin.
Ébauche, en attente de relecture.
Définitions Francorium (CC BY-SA 4.0) · méthode.
Grammaire et formes (51)
- endoctrinerions : conditionnel présent 1ʳᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinəʁjɔ̃/ ou /ɑ̃doktʁinəʁjɔ̃/
- endoctrinerais : conditionnel présent 1ʳᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinəʁɛ/ ou /ɑ̃doktʁinəʁɛ/
- endoctrineriez : conditionnel présent 2ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinəʁje/ ou /ɑ̃doktʁinəʁje/
- endoctrinerais : conditionnel présent 2ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinəʁɛ/ ou /ɑ̃doktʁinəʁɛ/
- endoctrineraient : conditionnel présent 3ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinəʁɛ/ ou /ɑ̃doktʁinəʁɛ/
- endoctrinerait : conditionnel présent 3ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinəʁɛ/ ou /ɑ̃doktʁinəʁɛ/
- endoctrinons : impératif présent 1ʳᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinɔ̃/ ou /ɑ̃doktʁinɔ̃/
- endoctrinez : impératif présent 2ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁine/ ou /ɑ̃doktʁine/
- endoctrine : impératif présent 2ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinə/ ou /ɑ̃doktʁinə/
- endoctrinerons : indicatif futur 1ʳᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinəʁɔ̃/ ou /ɑ̃doktʁinəʁɔ̃/
- endoctrinerai : indicatif futur 1ʳᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinəʁe/ ou /ɑ̃doktʁinəʁe/
- endoctrinerez : indicatif futur 2ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinəʁe/ ou /ɑ̃doktʁinəʁe/
- endoctrineras : indicatif futur 2ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinəʁa/ ou /ɑ̃doktʁinəʁa/
- endoctrineront : indicatif futur 3ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinəʁɔ̃/ ou /ɑ̃doktʁinəʁɔ̃/
- endoctrinera : indicatif futur 3ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinəʁa/ ou /ɑ̃doktʁinəʁa/
- endoctrinions : indicatif imparfait 1ʳᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinjɔ̃/ ou /ɑ̃doktʁinjɔ̃/
- endoctrinais : indicatif imparfait 1ʳᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinɛ/ ou /ɑ̃doktʁinɛ/
- endoctriniez : indicatif imparfait 2ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinje/ ou /ɑ̃doktʁinje/
- endoctrinais : indicatif imparfait 2ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinɛ/ ou /ɑ̃doktʁinɛ/
- endoctrinaient : indicatif imparfait 3ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinɛ/ ou /ɑ̃doktʁinɛ/
- endoctrinait : indicatif imparfait 3ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinɛ/ ou /ɑ̃doktʁinɛ/
- endoctrinâmes : indicatif passé 1ʳᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinamə/ ou /ɑ̃doktʁinamə/
- endoctrinai : indicatif passé 1ʳᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁine/ ou /ɑ̃doktʁine/
- endoctrinâtes : indicatif passé 2ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinatə/ ou /ɑ̃doktʁinatə/
- endoctrinas : indicatif passé 2ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁina/ ou /ɑ̃doktʁina/
- endoctrinèrent : indicatif passé 3ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinɛʁə/ ou /ɑ̃doktʁinɛʁə/
- endoctrina : indicatif passé 3ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁina/ ou /ɑ̃doktʁina/
- endoctrinons : indicatif présent 1ʳᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinɔ̃/ ou /ɑ̃doktʁinɔ̃/
- endoctrine : indicatif présent 1ʳᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinə/ ou /ɑ̃doktʁinə/
- endoctrinez : indicatif présent 2ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁine/ ou /ɑ̃doktʁine/
- endoctrines : indicatif présent 2ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinə/ ou /ɑ̃doktʁinə/
- endoctrinent : indicatif présent 3ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinə/ ou /ɑ̃doktʁinə/
- endoctrine : indicatif présent 3ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinə/ ou /ɑ̃doktʁinə/
- endoctriner : infinitif · /ɑ̃dɔktʁine/ ou /ɑ̃doktʁine/
- endoctrinées : participe passé pluriel féminin · /ɑ̃dɔktʁine/ ou /ɑ̃doktʁine/
- endoctrinés : participe passé pluriel masculin · /ɑ̃dɔktʁine/ ou /ɑ̃doktʁine/
- endoctrinée : participe passé singulier féminin · /ɑ̃dɔktʁine/ ou /ɑ̃doktʁine/
- endoctriné : participe passé singulier masculin · /ɑ̃dɔktʁine/ ou /ɑ̃doktʁine/
- endoctrinant : participe présent · /ɑ̃dɔktʁinɑ̃/ ou /ɑ̃doktʁinɑ̃/
- endoctrinassions : subjonctif imparfait 1ʳᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinasjɔ̃/ ou /ɑ̃doktʁinasjɔ̃/
- endoctrinasse : subjonctif imparfait 1ʳᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinasə/ ou /ɑ̃doktʁinasə/
- endoctrinassiez : subjonctif imparfait 2ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinasje/ ou /ɑ̃doktʁinasje/
- endoctrinasses : subjonctif imparfait 2ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinasə/ ou /ɑ̃doktʁinasə/
- endoctrinassent : subjonctif imparfait 3ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinasə/ ou /ɑ̃doktʁinasə/
- endoctrinât : subjonctif imparfait 3ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁina/ ou /ɑ̃doktʁina/
- endoctrinions : subjonctif présent 1ʳᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinjɔ̃/ ou /ɑ̃doktʁinjɔ̃/
- endoctrine : subjonctif présent 1ʳᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinə/ ou /ɑ̃doktʁinə/
- endoctriniez : subjonctif présent 2ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinje/ ou /ɑ̃doktʁinje/
- endoctrines : subjonctif présent 2ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinə/ ou /ɑ̃doktʁinə/
- endoctrinent : subjonctif présent 3ᵉ pers. pluriel · /ɑ̃dɔktʁinə/ ou /ɑ̃doktʁinə/
- endoctrine : subjonctif présent 3ᵉ pers. singulier · /ɑ̃dɔktʁinə/ ou /ɑ̃doktʁinə/
Témoignages historiques
Littré (1873) · 2 sens
v. a.
Donner à quelqu'un une doctrine, c'est-à-dire une croyance, une opinion toute faite. Par extension, ironiquement et en mauvaise part. Donner de l'instruction.
Mais toujours critiquer en vers pieux et froids, Sans daigner seulement endoctriner les rois !Nicolas Gilbert (1750-1780)
Si vous endoctrinez un enfant dans cette science [la géométrie], qui donne peu d'idées....Chateaubriand (1768-1848)
Donner à quelqu'un certaines instructions pour qu'il fasse ou dise une chose comme on le désire.
Cette Valavoire ne me dit point que vous eussiez été mal, vous l'aviez bien endoctrinéeMme de Sévigné (1626-1696)
Étymologie : En 1, et doctrine ; provenç. endoctrinar ; ital. indoctrinare.
Historique : XIIe s. Dame Guiborc fu moult de franche orine [origine], Lez lui s'asist, belement l'endoctrine Li reis Josaphath assist par tute sa terre juges as citez, e cumandad que leal justise tenissent al povre e al riche, e que il endoctrinassent la gent de la lei nostre Seignur, que il ne pechassent Celuy à cuy tu paroles por lui endoctrineir XIIIe s. Si le conseille et endoctrine Comment il les doit procurer XVe s. Je dis et conseille que la bonne ville de Gand envoie par devers le comte sages hommes, bien avisés et endoctrinés de parler Et endoctrinoit la duchesse, qui fut moult sage, tous les jou…
Émile Littré, Dictionnaire de la langue française, domaine public. Numérisation XMLittré, François Gannaz (CC BY-SA 3.0). Tout ce témoin.
Académie française, 8e édition (1935) · 2 sens
v. tr.
Chercher à gagner quelqu’un à une doctrine, à une opinion. Il a voulu nous endoctriner.
Il signifie aussi Donner les renseignements, les indications, les instructions nécessaires sur quelque affaire. Il s’acquittera bien de sa commission, je l’ai endoctriné comme il faut.
Dictionnaire de l'Académie française, huitième édition (1932-1935), domaine public. Numérisation ATILF/Chicago, conversion communautaire. Tout ce témoin.
Source de l'entrée : Morphalou 3.1, licence LGPL-LR, entrée endoctriner#24983.